LITTERÆ MICHAELIS PALÆOLOGI IMPERATORIS
Græcorum ad Gregorium papam decimum.
SALUTATIO ET EXORDIUM.
Sanctissimo & beatissimo primo & summo pontifici apostolicæ sedis, venerabili papæ, & communi patri omnium Christianorum, & venerabili patri imperii nostri, D. Gregorio, Michael in Christo Deo fidelis imperator & moderator Romanorum, Ducas, Angelus Comnenus, Palæologus, & spiritualis filius magnæ sanctitatis vestræ, convenientem honorem & reverentiam cum sincera & pura affectione, & orationum postulationem.
Quoniam missi sunt a magnitudine vestra ad imperium meum nuncii Deo placentes... tis ordinis fratrum Minorum, frater Hieronymus de Asculo, frater Raymundus Berengarius, frater Bonagratia de sancto Joanne in Perciceto, & frater Bonaventura de Mugello; & obtulerunt litteras magnæ sanctitatis vestræ imperio meo, in quibus inter alia de confessione fidei, quam docet, & prædicat, & confitetur sancta Romana ecclesia, continebatur...
PROFESSIO FIDEI.
...Credimus sanctam Trinitatem, Patrem, & Filium, & Spiritum sanctum, unum Deum omnipotentem totamque in Trinitate deitatem coessentialem & consubstantialem, coæternam, & coomnipotentem, unius voluntatis, potestatis, & majestatis, creatorem omnium creaturarum...
Credimus ipsum filium Filium Dei verbum Dei, æternaliter natum de Patre, consubstantialem, coomnipotentem, & æqualem per omnia Patri in divinitate, temporaliter natum de Spiritu sancto, & Maria semper virgine... Deum verum & hominem verum... non adoptivum, nec phantasticum, sed unum & unicum Filium Dei...
...passum vera carnis passione, mortuum, & sepultum, & descendisse ad inferos, ac tertia die resurrexisse a mortuis... ascendisse in cælum, & sedere ad dexteram Dei Patris, inde venturum judicare vivos & mortuos... Credimus & Spiritum sanctum plenum & perfectum verumque Deum ex Patre Filioque procedentem, coæqualem, & consubstantialem...
DE SACRAMENTIS ET PRIMATU ROMANO.
Tenet etiam & docet eadem sancta Romana ecclesia, septem esse ecclesiastica sacramenta, unum scilicet baptisma... aliud est confirmatio... aliud est pœnitentia, aliud eucharistia, aliud sacramentum ordinis, aliud matrimonium, aliud extrema unctio...
Sacramentum eucharistiæ ex azymo conficit eadem Romana ecclesia, tenens & docens, quod in ipso sacramento panis vere transubstantiatur in corpus, & vinum in sanguinem Domini nostri Jesu Christi...
Ipsa quoque sancta Romana ecclesia summum & plenum primatum & principatum super universam ecclesiam catholicam obtinet ; quem se ab ipso Domino in beato Petro apostolorum principe sive vertice, cujus Romanus pontifex est successor, cum potestatis plenitudine recepisse veraciter & humiliter recognoscit...
CONCLUSIO ET SUBSCRIPTIO IMPERATORIS.
...rogamus magnitudinem vestram, ut ecclesia nostra dicat sanctum symbolum, prout dicebat hoc ante schisma usque in hodiernum diem, & quod permaneamus in ritibus nostris... Committimus autem super his præsentibus nuntiis imperii nostri, ut dicta per præsentes litteras nostras confiteantur & affirment... Præsens igitur scriptum de nostra recognitione, susceptione, acceptatione, & professione, & confessione, propria manu nostra Dei gratia imperiali subscriptione signavimus, & sigillum nostræ potentiæ inferius appendi fecimus.
Michael in Christo Deo fidelis imperator & moderator Romanorum, Ducas, Angelus, Comnenus, Palæologus.
ΜΙΧΑΗΛ ΤΟΥ ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΥ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΟΣ ΡΩΜΑΙΩΝ
ἐπιστολὴ πρὸς Γρηγόριον πάπαν τὸν δέκατον.
ΠΡΟΣΦΏΝΗΣΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΙΜΙON
Τῷ ἀγιωτάτῳ καὶ μακαριωτάτῳ, τῷ πρώτῳ καὶ ἄκρῳ ἀρχιερεῖ τοῦ ἀποστολικοῦ θρόνου, οἰκουμενικῷ πάπᾳ, καὶ κοινῷ πατρὶ πάντων τῶν Χριστιανῶν, καὶ σεβασμίῳ πατρὶ τῆς βασιλείας μου, κύρῳ Γρηγορίῳ, Μιχαὴλ ἐν Χριστῷ τῷ Θεῷ πιστὸς βασιλεὺς καὶ αὐτοκράτωρ Ρωμαίων, Κομνηνός, Δούκας, Ἄγγελος, ὁ Παλαιολόγος, καὶ γνήσιος υἱὸς τῆς μεγάλης ἁγιωσύνης σου τὴν ἀνήκουσαν τιμὴν καὶ αἰδῶ μετὰ εἰλικρινοῦς καὶ καθαρᾶς διαθέσεως, καὶ ἀγχῶταϊτην.
ΕΠΕΙ ἀπεστάλησαν παρὰ τῆς σῆς μεγαλειότητος πρὸς τὴν βασιλείαν μου ἀποκρισιάριοι τῆς θεαρέστου τάξεως τῶν Μινορίων, ὅ, τε, ἀδελφὸς Ἱερώνυμος ντὲ Ἄσκυλο, ὁ ἀδελφὸς Ραϊμοῦνδος Μπερεγκάριος, ὁ ἀδελφὸς Μποναγράτζια ντὲ σάνκτο Ἰωάννη ἴν Περσιτζέτω, καὶ ὁ ἀδελφὸς Μποναβεντούρας ντὲ Μουτζέλο, καὶ διεκομίσαντο γράμμα τῆς μεγάλης ἁγιωσύνης σου...
ὉΜΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΠΊΣΤΕΩΣ
...πιστεύομεν τὴν ἁγίαν τριάδα, τὸν πατέρα, καὶ τὸν υἱὸν, καὶ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἕνα θεὸν παντοδύναμον, ὅλην τε τὴν τριάδα τὴν θεότητα ὁμοφυᾶ καὶ συναΐδιον καὶ συμπαντοδύναμον, ἑνὸς θελήματος, ἐξουσίας, καὶ μεγαλειότητος, δημιουργόν πάντων τῶν δημιουργημάτων...
πιστεύομεν αὐτὸν τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, λόγον τοῦ θεοῦ, ἀϊδίως γεννηθέντα ἐκ τοῦ πατρὸς, ὁμοπαντοδύναμον, καὶ ἴσον κατὰ πάντα τῷ πατρὶ ἐν τῇ θεότητι, χρονικῶς γεννηθέντα ἐκ πνεύματος ἁγίου καὶ Μαρίας τῆς ἀειπαρθένου... θεὸν ἀληθινὸν, καὶ ἄνθρωπον ἀληθινὸν... οὐχ υἱοθετόν, ἢ φανταστικόν, ἀλλ᾽ ἕνα καὶ μόνον υἱὸν θεοῦ...
...παθόντα ἀληθεῖ σαρκός πάθει, θανόντα καὶ ταφέντα καὶ κατελθόντα ἐν κατωτάτω, καὶ τῇ τρίτη ἡμέρᾳ ἀναστάντα ἐκ τῶν νεκρῶν ἀληθεῖ σαρκὸς ἀναστάσει... άνελθόντα εἰς τὸν οὐρανὸν, καθιζόμενον ἐκ δεξιῶν τοῦ πατρὸς, καὶ πάλιν ἐρχόμενον κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς... πιστεύομεν δὲ καὶ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον, πλῆρες καὶ τέλειον θεὸν, ἀληθῆ θεὸν, ἐκ πατρὸς υἱοῦ τε ἐκπορευόμενον, ἴσον καὶ ὁμοούσιον...
ΠΕΡΙ ΜΥΣΤΗΡΊΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΩΤΕΊΩΝ ΤΗΣ ΡΏΜΗΣ
κρατεῖ δὲ καὶ διδάσκει αὐτὴ ἡ ἁγία Ῥωμαίων ἐκκλησία, ἑπτὰ εἶναι ἐκκλησιαστικὰ μυστήρια, ἓν λέγω τὸ βάπτισμα... ἄλλο ἐστὶ τὸ μυστήριον βεβαιώσεως... ἄλλο ἐστὶν ἡ μετάνοια, ἄλλο ή εὐχαριστία, ἄλλο μυστήριον τῆς ἱερατικῆς χειροτονίας, ἄλλο ἐστὶ τὸ νόμιμον γάμου, ἄλλο τὸ ἔλαιον τὸ ἅγιον...
τὸ ἱερώφυτον τῆς εὐχαριστίας ἐξ ἀζύμου ἐπιτελεῖ ἡ τοιαύτη Ῥωμαίων ἐκκλησία, κρατοῦσα καὶ διδάσκουσα, ὅτι ἐν αὐτῇ τῇ ἱεροτελεστίᾳ ὁ ἄρτος ἀληθῶς μετουσιοῦται εἰς σῶμα, καὶ ὁ οἶνος εἰς αἷμα τοῦ κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ...
αὐτὴ ὡσαύτως ἡ ἱερὰ καὶ ἁγία τῆς Ῥώμης ἐκκλησία ἄκρον καὶ τέλειον πρωτεῖον καὶ ἀρχὴν ἐπὶ πᾶσαν τὴν καθολικὴν ἐκκλησίαν κατέχει· ἣν ἐξ αὐτοῦ τοῦ κυρίου ἐν τῷ μακαρίῳ Πέτρῳ τῷ τῶν ἀποστόλων ἄρχοντι, ἤτοι κορυφῇ, οὗ ὁ τῆς Ῥώμης ἀρχιερεύς έστι διάδοχος, μετὰ πλήρους ἐξουσίας παραδέξασθαι...
ἘΠΊΛΟΓΟΣ ΚΑΙ ΥΠΟΓΡΑΦῊ ΤΟΥ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΟΣ
...ἀξιοῦμεν δὲ τὴν μεγαλειότητα, ἵνα ἡμετέρα ἐκκλησία λέγῃ τὸ ἅγιον σύμβολον, ὡς ἔλεγε τοῦτο πρὸ τοῦ σχίσματος καὶ μέχρι τῆς σήμερον· καὶ ἵνα ἐμμένωμεν τοῖς ἡμετέροις ἐθίμοις... ὁμολογήσουσι καὶ στέρξουσι δικαίῳ τῆς βασιλείας ἡμῶν, ἐνώπιον τῆς σῆς μεγάλης ἁγιωσύνης· τὸ δὲ παρὸν γράμμα τῆς ἡμετέρας ἀναγνωρίσεως, ἀποδοχῆς, καὶ ὑποδοχῆς, καὶ ὁμολογίας, οἰκειοχείρως τῇ ἡμετέρα, θεοῦ χάριτι, βασιλικῇ ὑπογραφῇ ἐσημειωσάμεθα, καὶ τὸ σφράγισμα τοῦ ἡμετέρου κράτους κάτωθεν ἀπηωρήσαμεν.
Μιχαὴλ ἐν Χριστῷ τῷ Θεῷ πιστὸς βασιλεὺς καὶ αὐτοκράτωρ Ῥωμαίων, Δούκας, Ἄγγελος, Κομνηνός, ὁ Παλαιολόγος.
Litteræ Michælis VIII ad Gregorium X lectæ in sess. IV Œcumenici Concilii Lugdunensis II, 6 Iul.1274; Mansi, Tom. XXIV, Col. 67–74.
