CONCILIUM TRIDENTINUM
Diariorum, Actorum, Epistularum, Tractatuum Nova Collectio
TOMUS QUINTUS: ACTORUM PARS ALTERA
Societas Goerresiana, Friburgi Brisgoviae, MCMXI
112. Materanus in generali congregatione die 5. iulii 1546
[de primo statu iustificationis].
Votum Archiepiscopi Materani (Geronimo Seripando / Giovanni Michele Saraceni)
Text Ref: Conc. 62 f. 352v, or. Conc. 117 f. 13-18; Theiner I, 163-166.
— — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — —
‹Quod primum statum, sc. quando ex infideli fit fidelis accedendo ad fidem›.
Primo praesuppono, quod Deus plasmavit hominem illumque posuit in paradiso, ut operaretur in mandatis Dei, quorum finis est vita aeterna, essetque in arbitrio ipsius hominis servare mandata, ut consequatur vitam aeternam, vel non servare, ut consequatur poenam mortis aeternae. Genes. cap. 2 [15-17]: Tulit ergo Dominus hominem et posuit eum in paradiso voluptatis, ut operaretur et custodiret illum, praecepitque ei dicens: «Ex omni ligno paradisi comede, de ligno autem scientiae boni vel mali ne comedas; in quacumque die comederis ex eo, morte morieris». Ioan. [12, 49]: Sed qui misit me Pater, ipse mihi mandatum dedit, quid dicam et quid loquar, [50] et novi, quod mandatum eius vita aeterna est. Apostolus ad Rom. [6, 22]: Nunc autem liberati a peccato, servi vero facti Deo, habetis fructum vestrum ad sanctificationem, finem vero vitam aeternam.
Secundum praesuppositum, quod Deus post casum humanae naturae, quae de per se non poterat se erigere, donavit nobis Dominum nostrum Iesum Christum, ex cuius doctrina, fide et meritis haberemus remissionem peccatorum, si illa ex nostro libero arbitrio acceptaremus, quibus mediis homo erigitur et elevatur, ut sanetur. Act. 3 [30]: Deus patrum nostrorum suscitavit Iesum, quem vos interemistis suspendentes in ligno. [31] Hunc principem et salvatorem Deus exaltavit dextera sua ad dandam poenitentiam Israel et remissionem peccatorum. Ioan. cap. 3 [16]: Sic enim Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret, ut omnis qui credit in eum, non pereat, sed habeat vitam aeternam. [18] Qui credit in eum, non iudicatur, qui autem non credit, iam iudicatus est, quia non credit in nomine unigeniti Filii Dei. Ioan. cap. 14 [15]: Diligitis me? Mandata mea servate. [21] Qui habet mandata mea et servat ea, ille est qui diligit me; qui autem diligit me, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum et manifestabo ei meipsum. [23] Si quis diligit me, sermonem meum servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus et mansionem apud eum faciemus. [24] Qui non diligit me, sermonem meum non servat. [Ioan. 8, 51]: Amen, amen dico vobis, si quis sermonem meum servaverit, mortem non videbit in aeternum.
Quomodo infidelis progreditur ad iustificationem, dicit Clemens Papa I in epistola 3. ad Iacobum fratrem Domini: Haec enim via est vitam volentibus ingredi et summum iter bonorum operum pergentibus ad civitatem salutis. Si quis sane audiens sermonem veri prophetae velit recipere aut nolit amplecti onus eius, id est mandata vitae, habet in sua potestate; liberi enim sumus arbitrii. Nam si hoc esset, ut audientes ea iam non haberent potestatem aliud facere quam audierant: vis erat quaedam naturae, per quam liberum non esset ad aliam migrare sententiam. Aut si rursus ex audientibus nullus omnino reciperet: et hoc naturae vis erat, quae unum aliquid fieri cogeret et alteri parti non daret locum. Nunc autem quia liberum est animo, in quam partem velit declinare iudicium suum et quam probaverit eligere viam; constat evidenter inesse hominibus arbitrii libertatem. Igitur priusquam audiat quis, quod ei expedit, certum est quia ignorat, et ignorans vult et desiderat quod non expedit agere, propter quod per hoc non iudicatur.
Cum vero audierit causas erroris sui et rationem veritatis acceperit, tunc si permanerit in his erroribus, quibus dudum fuerat praeventus: recte iam vocabitur ad iudicium daturus poenas, quia vitae huius spatium, quod ad bene vivendum accepit, in ludibriis consumpserit errorum. Qui vero audiens haec libenter accipit et gratulatur, bonorum sibi doctrinam fuisse delatam, requirat intentius et discere non desinat, usquequo cognoscat, si vere est aliud saeculum, in quo bonis praemia praeparata sint, et cum certus de hoc fuerit, gratias agat Deo, quod sibi veritatis lumen ostenderit. Ac de cetero dirigat actus suos in omnibus operibus bonis, quorum sibi in futuro mercedem certus est praeparatam, demirans et stupens celerorum hominum errores et quod ante oculos positam veritatem nemo videat; ipse tamen gaudens super divitiis sapientiae, quas invenit, satiabitur his perfruatur et exercitio bonorum operum delectetur, festinans ad saeculum futurum mundo corde et pura conscientia pervenire, ubi etiam videre Deum regem omnium possit.
Quod poterit exemplificari in Zachaeo, Luc. cap. 19. Zachaeus enim erat infidelis, princeps publicanorum et sic peccatorum, et ipse dives, quibus difficile est intrare in regnum Dei. Illuminatus a gratia praeveniente, quae est lux, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum, Ioan. 1 [9], acceptando gratiam praevenientem desiderabat videre Iesum, quis esset, et non poterat, quia pusillus statura et peccator erat; adiuvante illum gratia Dei praecurrens cum illo desiderio ascendit in arborem sycomorum, ut videret eum. Ascendit enim infidelis adiutus ista gratia Dei in elevationem mentis, contemplans bonitatem Dei, misericordiam et merita Christi; quem infidelem aspiciens Deus, confortans illum ad pugnam pro sua iustitia futura, vocat eum dicens: Zachace peccator [infidelis], quia volo manere tecum in domo tua; infidelis ille cognoscens hanc gratiam, ex suo libero arbitrio, prout Zachaeus fecit, acceptando hanc vocationem et promissionem de promissione Domini de morando in sua domo et in sua anima, statim sine aliqua contradictione et repugnatione festinans et gaudens excepit illum vidensque benignitatem suam ministrat, hospitatur et servit Altissimo, gratiaque ipsa Domini, quae iam praevenerat illum a principio et coadiuvata est illum ad acceptandum Dominum in domo sua, sequitur illum, semper perficiendo, compungitque eum; habens oculum ad benignitatem Domini, detestando malam vitam et bona sua omnia et divitias, in se reversus, poenitens se de peccatis commissis, recordatus dicti Dominici: Quod uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis, et eleemosynis redim[ens] peccata sua ait infidelis, sicut Zachaeus stans dicit: Ecce Domine dimidium bonorum meorum do pauperibus — ecce opera caritatis et dilectionis Dei, et postea opera poenitentiae — et si quid fraudavero, reddo quadruplum. Ex quibus colligitur gratia praeveniens, coadiuvans et subsequens in fidem, liberum arbitrium ipsius infidelis illuminati non reluctantis, sed prompte acceptantis gratiam Dei, causata ex operibus virtutis, dando eleemosynam pauperibus, ibi: Ecce dimidium bonorum meorum etc.
Nec non apparet de poenitentia ipsius, cum dicat, quod de his quae defraudavit vult reddere quadruplum; apparet se detestasse et confessum fuisse suo ore proprio peccatum, cum dixerit, quia fraudavit, — et satisfactionem peccatorum, cum dicat se redditurum non solum tantundem, quod fraudavit, sed quadruplum. Dixit enim: Reddo quadruplum. Non remanet nunc aliud, nisi quod baptizetur, prout dixit Petrus in dicto cap. 2 [38] Act. Poenitentiam, inquit, agite et baptizetur unusquisque vestrum in nomine Iesu Christi in remissionem peccatorum vestrorum, et accipietis donum Spiritus Sancti. Quibus omnibus peractis tunc et audiat vocem Domini dicentem, illum esse iustificatum per haec verba: Quia hodie salus domui huic facta est eo quod et ipse filius sit Abrahae, — qui credidit et reputatum est ad iustitiam, et sic factum iustum. Et hoc quoad progressum iustificationis.
Ex quibus clare apparet, merita Christi salvatoris nostri applicari per fidem cum baptismo iuxta doctrinam Petri allegatam, et quod Deus dat illi gratiam praevenientem, coadiuvantem et subsequentem, et quod ex parte hominis requiritur, quod per liberum arbitrium non resistatur illuminationi et non resistatur gratiae Dei, sed cooperetur cum illa usque in finem, et quod ipsa iustificatio sit facere de infideli fidelem, de iniusto iustum. Et quod fides sit principium et radix iustificationis, quae de per se sola non sufficit ad iustificationem, sed informata ex operibus bonis iuxta doctrinam Iacobi in cap. 2 [17] suae canonicae, quoniam fides sine operibus mortua est, et ibi [21]: Abraham pater noster nonne ex operibus iustificatus est, offerens Isaac filium suum super altare? [22] Vides quoniam fides cooperatur operibus illius et ex operibus fides consummata est, et impleta est scriptura dicens: Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad iustitiam, et amicus Dei appellatus est. [24] Videtis quoniam ex operibus iustificatur homo et non ex fide tantum etc. Et ibi in dicta canonica per multa media probat, opera bona esse meritoria et necessaria ad iustificationem infidelis, quod probatur ex dicto Domini, Matthaei cap. 19 [29]: Et omnis qui reliquit domum vel fratres aut sorores aut patrem aut uxorem aut filios aut agros propter nomen meum, centuplum accipiet et vitam aeternam possidebit. Et multa possent ad haec cumulari dicta sacrae scripturae, sed tantum adducam determinationes conciliorum ad hoc facientes. Concilium Arausicanum 2, cap. 18: Debetur merces bonis operibus si fiant. Conc. Constantinop. 6.: Cum ergo omnium scripturarum sanctarum paginae instrumentis bonorum operum refertae sint, et in sanctarum scripturarum campis possint inveniri arma, quibus vitia comprimantur et virtutes nutriantur, libuit nobis enumerare; qua enumeratione facta bonorum operum concilium dicit haec verba, videlicet: Ecce haec sunt instrumenta artis spiritualis, quae cum fuerint a nobis die noctuque incessabiliter adimpleta, in hoc praesenti saeculo tranquillam faciunt ducere vitam, et in diem iudicii reconsignata illa merces nobis a Domino recompensabiliter retribuetur, quam ipse promisit dicens: Quod oculus non vidit nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus his qui diligunt cum. Concilium Remense de fidei ratione, ut unusquisque iuxta intellectum suae capacitatis Domino largiente disceret et intelligeret atque operibus plene observaret. Concilium generale magnum sub Innoc. III dicit, Christum Dominum nostrum venturum in fine saeculi iudicare vivos et mortuos, et redditurum singulis secundum opera sua tam reprobis quam electis, qui omnes cum suis propriis corporibus resurgent, quae nunc gestant, ut recipiant secundum merita sua, sive bona fuerint sive mala, illi cum diabolo poenam perpetuam, et isti cum Christo gloriam sempiternam. Concilium Florentinum de unione Armenorum dicit: Firmiter credit, profitetur et praedicat, nullos extra ecclesiam catholicam existentes, non solum paganos, sed nec Iudaeos aut haereticos atque schismaticos aeternae vitae fieri posse participes, sed in ignem aeternum ituros, qui paratus est diabolo et angelis eius, nisi ante finem vitae eidem fuerint aggregati, tantumque valere ecclesiastici corporis unitatem, ut solis in ea manentibus (ad salutem) ecclesiastica sacramenta proficiant, et ieiunia, eleemosynae ac cetera pietatis officia et exercitia militiae Christianae praemia aeterna parturiant.
Ad obiecta per concilium Milevitanum, Carthaginense, Africanum et Arausicanum 2., quod iustificatio debet tribui gratiae Dei et non operibus nostris: Licet potuissem dicere: Quod commune est, meum est, L. Servi election. § 1; L. In re communi. de servit. urb. praedio; attamen dico illud, quod Coelestinus Papa ait in sua epistola ad episcopos Galliae: Tanta enim erga omnes homines est bonitas Dei, ut nostra velit esse merita, quae sunt ipsius dona, et pro his, quae largitus est, aeterna praemia sit donaturus. Agit quippe in nobis, ut quod vult, et velimus et agamus, nec otiosa in nobis esse patitur, quae exercenda, non negligenda, donavit, ut et nos cooperatores simus gratiae Dei. Concilium Arausicanum secundum in capite finali haec verba dicit: Hoc etiam secundum fidem catholicam credimus, quod accepta per baptismum gratia omnes baptizati, Christo auxiliante et cooperante, quae ad salutem pertinent, possint et debeant, si fideliter laborare voluerint, adimplere. August. in Ps. 145: Fratres au forte erravi, quia dixi, rem nostram futurum Deum? Quid si dicerem, haereditatem nostram futurum Deum? Spes mea es tu, portio mea in terra viventium; tu eris portio, eris tu possessio mea, et possidebis me, possessio Dei eris et possessio tua erit Deus, tu eris possessio eius, ut colaris ab eo, et ipse erit possessio tua, ut colas eum. Nam et tu colis Deum et coleris a Deo; colit te ergo Deus, ut sis fructuosus, [quod et colis Deum, ut sis fructuosus]. Tibi bonum est, quod te colit Deus, bonum est tibi, quod tu colis Deum. Ex quibus potest dici, quod licet bona opera sint nobis a Deo donata et sic sunt Dei, tamen sunt nostra, quia nos fideliter, prout nobis sunt donata, illa exercemus et sic fideliter exercendo et in illis ambulando habemus meritum ex promissione, quam nobis fecit Deus.
Patet hoc per exempla. Delegatus ad universitatem causarum nihil proprium iurisdictionis habet, L. 1 § final. de officio eius, cui mandata est iurisdictio, quae inhaeret personae illius delegantis; sed tamen exercitium illius iurisdictionis delegatae est ipsius delegati, ita quod ex illa bona exercitatione delegatus habet et honorem et meritum. In naturalibus: arbor non potest sine virtute solis producere fructus, et tamen Dominus, Matth. cap. 7 [17] ait: Arbor bona bonos fructus facit, arbor mala malos fructus facit, et sic attribuit ipsi arbori productionem fructuum bonorum vel malorum, idemque Dominus, Ioan. cap. 15 [1] ait, Deum Patrem esse agricolam, ipsum Christum esse vitem nosque palmites vitis, et dicit [5]: Ego sum vitis et vos palmites; qui manet in me et ego in eo, hic — sc. palmes — fert fructum multum. [2] Omnem palmitem in me non ferentem fructum tollet eum, et omnem, qui fert fructum, purgabit eum, ut fructum plus afferat. Et attribuit fructus palmiti, non autem ipsi viti, sine qua palmes non potest fructum producere. Etiam ex experimento apparet. Nam si inseritur palmes uvae nigrae viti uvae albae, fructus illius palmitis provenientis a vite uvae albae sunt fructus uvae nigrae et non albae, prout vitis producebat prius fructus albos. Ex quibus dico, quod licet opera nostra bona sint ex gratia Dei, sunt et possunt dici nostra ex ipsa exercitatione facta cum fide et caritate Dei, et habent nobis producere merita vitae aeternae ex promissione Dei et merito Christi.
Dicunt aliqui, quod attribuendo opera bona nobis, extenuatur gloria Christi. Dico cum Basilio Magno in summa sua moralium cap. 4., quod sicut qui transgreditur mandata Domini, afflicit ignominia Dominum, quia videtur contemnere praecepta eius, ita qui operatur voluntatem et mandata ipsius, honorat et glorificat Deum — Ioannis dicentis: Ego te glorificavi in terra, opus perfeci, quod dedisti mihi ut facerem»; Matthaei [5, 16]: Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant vestra opera bona et glorificent patrem vestrum, qui in coelis est; et Apostoli ad Philipp.: Ut sitis sinceri et inoffensi ad diem Christi, pleni fructibus iustitiae, qui sunt per Iesum Christum in gloriam et laudem Dei.
Et haec quoad primum statum infidelis venientis ad iustificationem. Omnia tamen submitto et me iudicio sacrosanctae huius synodi et maxime D.re meor.um et R.mor.um meorum et D.ror.um theologorum.
Critical Variant Notes & Marginalia (Apparatus Criticus)
• Om. C. 117 — Quod primum statum, sc. quando ex infideli fit fidelis accedendo ad fidem.
• In margine eadem manu, om. C. 117: Illuminatio quae est gratia praeveniens.
• Migne cur. — Migne postu.
• In marg. Acceptatio vocationis, Mandata Dei, Vides, etc.
• Herschinus / Hinschius Decretales pseudo-Isid. variants noted for text corroboration.
• C. 117 adds pro ut Luc. 19, 5 descende.
• Textual reconstruction mirrors the critical edition of the Gorresgesellschaft (Tomus V). |
